Każdemu człowiekowi potrzebny jest dzień, w którym mógłby odnaleźć samego siebie, sens życia i Pana Boga. Niedziela odpowiada tym potrzebom natury ludzkiej. Ma ona podstawę w prawie naturalnym. W wielu cywilizacjach były zawsze takie dni świąteczne. Człowiek ma wypisane w swojej naturze potrzebę wypoczynku i świętowania. W Starym Testamencie takim dniem był szabat, jako dzień świętowania przymierza Boga ze swoim ludem.

Niedziela nie równa się szabatowi. Niedziela jest pamiątką Zmartwychwstania Chrystusa! Początkowo apostołowie "Codziennie trwali jednomyślnie w świątyni" (Dz 2, 46), czyli brali udział w szabacie. Był pewien związek ze świątynią, żydowską jednak chrześcijanie coraz bardziej oddalali się od szabatu, aż pierwszy sobór jerozolimski orzekł, że nie trzeba świętować szabatu.
Pojawia się Dzień Pański (por. Ap 1, 10), nazwany również pierwszym dniem tygodnia (Dz 20, 7).

Św. Paweł mówi, że w tym dniu sprawuje się Eucharystię oraz przeprowadza zbiórki na ubogich (1Kor 16, 2). Co do przeszłości niedziela jest pamiątką przeszłych wydarzeń zbawczych, co do teraźniejszości jest spotkaniem z Jesusem, co do przyszłości jest zapowiedzią zbawienia.

Niedziela jest to: Dzień Pański, dzień uwielbienia i dziękczynienia, Dzień Kościoła, Dzień Ofiary eucharystycznej, Dzień wolny od pracy, Dzień radości we wspólnocie, Dzień dobrych uczynków, Dzień medytacji chrześcijańskiej.

Niedziela jest w pełnym znaczeniu tego słowa dniem zgromadzenia liturgicznego, w którym zbierają się wierni "dla słuchania słowa Bożego i uczestniczenia w Eucharystii, aby tak wspominać Mękę, Zmartwychwstanie i chwałę Pana Jezusa i składać dziękczynienie Bogu, który ich "odrodził przez zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa ku nadziei żywej" (Katechizm Kościoła, 1167).
Prawo Kanoniczne Kościoła stwierdza: "Niedziela, w czasie której jest czczona tajemnica paschalna, na podstawie tradycji apostolskiej winna być obchodzona w całym Kościele jako najdawniejszy dzień świąteczny nakazany".

Świętami nakazanymi są: wszystkie niedziele w roku; Świętej Bożej Rodzicielki Maryi; Objawienie Pańskie; Wniebowstąpienie Pańskie; Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa - Boże Ciało Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny; Wszystkich Świętych; Boże Narodzenie.

W święta nakazane wierni są zobowiązani nie tylko do uczestniczenia we Mszy świętej ale też do powstrzymania się od prac niekoniecznych, które "utrudniają oddawanie Bogu czci oraz utrudniają korzystanie z należytego odpoczynku duchowego i fizycznego i przeżywanie radości właściwej dniowi świątecznemu" (kan. 1247 KPK). Nakazowi uczestniczenia we Mszy św. czyni zadość ten, kto bierze w niej udział, gdziekolwiek jest odprawiana w obrządku katolickim (nie tylko rzymskim), bądź w sam dzień świąteczny, bądź też wieczorem dnia poprzedzającego (kan. 1248 KPK).

Co to znaczy uczestniczyć we Mszy św.? Nie może to być wysłuchanie czy obejrzenie. Należy być fizycznie obecnym w tym miejscu i uczestniczyć w pełnej łączności w świętej liturgii. Oglądanie przez telewizję lub słuchanie przez radio to za mało. Dotyczy to jedynie poważnie chorych ale i tak jest to tylko praktyka pobożna a nie pełne uczestnictwo. Konieczna jest zatem obecność fizyczna i duchowa, osobista uwaga, zaangażowanie myśli i serca, odpowiednie nastawienie woli, udział w komunii św., szczera intencja (choćby niewyraźna) uczczenia Pana Boga. Bez tej intencji nie jest to czynności nadprzyrodzonej czci Pana Boga.

Przyczyny usprawiedliwiające nieobecność na Mszy św.: poważna choroba, służba wojskowa lub inna; starość, wielka słabość, znaczna odległość od kościoła, bardzo trudne warunki atmosferyczne, konieczna praca, opieka nad chorym.

Przyczyny usprawiedliwiające pracę w niedzielę to: poważna potrzeba osobista, społeczna, sytuacje przymusowe, w niektórych przypadkach proboszcz miejsca może udzielić dyspensy (zwolnienia).